SME là gì? Cách phân loại doanh nghiệp SME tại Việt Nam

SME là gì và doanh nghiệp của bạn có thuộc nhóm này không? Đây là câu hỏi quan trọng với chủ doanh nghiệp, bởi việc xác định đúng quy mô giúp bạn hiểu vị trí của mình trên thị trường, chuẩn bị hồ sơ phù hợp và xem xét các chính sách hỗ trợ dành cho doanh nghiệp nhỏ và vừa.

Tại Việt Nam, cách phân loại SME được quy định cụ thể, không chỉ dựa vào doanh thu hay số lượng nhân viên. Bài viết dưới đây giải thích khái niệm SME và hướng dẫn các tiêu chí xác định doanh nghiệp siêu nhỏ, nhỏ hoặc vừa theo quy định hiện hành.

SME là gì? Doanh nghiệp SME có đặc điểm nào?

SME là viết tắt của cụm từ tiếng Anh Small and Medium-sized Enterprises, có nghĩa là doanh nghiệp nhỏ và vừa. Tùy theo quy mô, nhóm này bao gồm doanh nghiệp siêu nhỏ, doanh nghiệp nhỏ và doanh nghiệp vừa. Đây không phải một loại hình doanh nghiệp riêng biệt như công ty cổ phần hay công ty trách nhiệm hữu hạn, mà là cách phân nhóm dựa trên những tiêu chí nhất định.

Ở Việt Nam, khung tiêu chí xác định doanh nghiệp nhỏ và vừa được quy định tại Luật Hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa và hướng dẫn chi tiết trong Nghị định 80/2021/NĐ-CP. Doanh nghiệp cần xem xét lĩnh vực hoạt động, số lao động tham gia bảo hiểm xã hội bình quân năm, doanh thu và tổng nguồn vốn để xác định nhóm phù hợp.

SME có thể hoạt động trong nhiều ngành như sản xuất, xây dựng, thương mại, dịch vụ, nông nghiệp hoặc công nghệ. Dù có quy mô nhỏ hơn các tập đoàn lớn, SME vẫn đóng vai trò quan trọng trong việc tạo việc làm, phát triển chuỗi cung ứng và thúc đẩy đổi mới tại địa phương.

Tiêu chí phân loại SME tại Việt Nam

Để phân loại doanh nghiệp, trước hết cần xác định lĩnh vực hoạt động chính. Các tiêu chí được chia thành hai nhóm: nông nghiệp, lâm nghiệp, thủy sản; công nghiệp, xây dựng; và thương mại, dịch vụ. Mỗi nhóm có ngưỡng khác nhau về lao động, doanh thu và tổng nguồn vốn.

Điểm cần lưu ý là số lao động tham gia bảo hiểm xã hội bình quân năm được xem xét cùng với một trong hai chỉ tiêu tài chính: tổng doanh thu năm hoặc tổng nguồn vốn. Nói cách khác, doanh nghiệp không nên chỉ nhìn vào một con số doanh thu hoặc vốn để kết luận mình thuộc nhóm nào.

Ngưỡng áp dụng với nông nghiệp, lâm nghiệp, thủy sản và công nghiệp, xây dựng

• Doanh nghiệp siêu nhỏ: Có không quá 10 lao động tham gia bảo hiểm xã hội bình quân năm và tổng doanh thu không quá 3 tỷ đồng hoặc tổng nguồn vốn không quá 3 tỷ đồng.
• Doanh nghiệp nhỏ: Có không quá 100 lao động tham gia bảo hiểm xã hội bình quân năm và tổng doanh thu không quá 50 tỷ đồng hoặc tổng nguồn vốn không quá 20 tỷ đồng. Doanh nghiệp siêu nhỏ thuộc nhóm này không được tính lặp lại khi phân loại.
• Doanh nghiệp vừa: Có không quá 200 lao động tham gia bảo hiểm xã hội bình quân năm và tổng doanh thu không quá 200 tỷ đồng hoặc tổng nguồn vốn không quá 100 tỷ đồng. Doanh nghiệp siêu nhỏ và doanh nghiệp nhỏ thuộc nhóm này không được tính lặp lại.

Ngưỡng áp dụng với thương mại, dịch vụ

• Doanh nghiệp siêu nhỏ: Có không quá 10 lao động tham gia bảo hiểm xã hội bình quân năm và tổng doanh thu không quá 10 tỷ đồng hoặc tổng nguồn vốn không quá 3 tỷ đồng.
• Doanh nghiệp nhỏ: Có không quá 50 lao động tham gia bảo hiểm xã hội bình quân năm và tổng doanh thu không quá 100 tỷ đồng hoặc tổng nguồn vốn không quá 50 tỷ đồng; không bao gồm doanh nghiệp siêu nhỏ.
• Doanh nghiệp vừa: Có không quá 100 lao động tham gia bảo hiểm xã hội bình quân năm và tổng doanh thu không quá 300 tỷ đồng hoặc tổng nguồn vốn không quá 100 tỷ đồng; không bao gồm doanh nghiệp siêu nhỏ và doanh nghiệp nhỏ.

Các ngưỡng trên cần được đối chiếu theo đúng lĩnh vực và hồ sơ của từng doanh nghiệp. Khi doanh thu và tổng nguồn vốn cho kết quả khác nhau, doanh nghiệp nên kiểm tra quy định áp dụng và tài liệu chứng minh trước khi kê khai, thay vì tự chọn một tiêu chí thuận lợi mà bỏ qua điều kiện lao động.

Cách xác định doanh nghiệp của bạn thuộc nhóm SME nào

Chủ doanh nghiệp có thể thực hiện lần lượt các bước dưới đây để có cơ sở xác định quy mô:

1. Xác định lĩnh vực hoạt động chính. Đối chiếu ngành nghề kinh doanh và hoạt động thực tế để xác định doanh nghiệp thuộc nhóm nông, lâm, thủy sản; công nghiệp, xây dựng; hay thương mại, dịch vụ. Nếu doanh nghiệp hoạt động nhiều lĩnh vực, cần xem xét quy định và hồ sơ thực tế để xác định lĩnh vực phù hợp.
2. Tính số lao động tham gia bảo hiểm xã hội bình quân năm. Dựa trên số lao động tham gia bảo hiểm xã hội theo dữ liệu của kỳ cần xác định, không chỉ căn cứ vào số nhân viên đang làm việc tại một thời điểm.
3. Đối chiếu doanh thu năm. Sử dụng số liệu tài chính phù hợp với kỳ báo cáo và chứng từ kế toán của doanh nghiệp. Không nên đồng nhất doanh thu với lợi nhuận: đây là hai chỉ tiêu khác nhau.
4. Đối chiếu tổng nguồn vốn. Kiểm tra số liệu trên báo cáo tài chính và hồ sơ liên quan. Tổng nguồn vốn là chỉ tiêu tài chính riêng, không đồng nghĩa với vốn điều lệ đăng ký.
5. So sánh với ngưỡng của từng nhóm. Đối chiếu điều kiện lao động cùng doanh thu hoặc tổng nguồn vốn theo lĩnh vực, sau đó xác định doanh nghiệp thuộc nhóm siêu nhỏ, nhỏ hay vừa.

Ví dụ, một doanh nghiệp thương mại có 8 lao động tham gia bảo hiểm xã hội bình quân năm, doanh thu 8 tỷ đồng và tổng nguồn vốn 2 tỷ đồng có thể đối chiếu các ngưỡng dành cho doanh nghiệp siêu nhỏ trong lĩnh vực thương mại, dịch vụ. Khi kê khai chính thức, doanh nghiệp vẫn cần kiểm tra kỳ số liệu, cách tính và yêu cầu hồ sơ áp dụng cho mục đích cụ thể.

Phân loại SME không chỉ là phép so sánh doanh thu. Lĩnh vực hoạt động, lao động tham gia bảo hiểm xã hội và số liệu tài chính cần được xem xét đồng thời.

Vì sao cần xác định đúng quy mô doanh nghiệp?

Việc biết SME là gì và doanh nghiệp thuộc nhóm nào giúp chủ doanh nghiệp có căn cứ khi tìm hiểu các chương trình hỗ trợ dành cho doanh nghiệp nhỏ và vừa. Tùy điều kiện của từng chương trình, doanh nghiệp có thể xem xét hỗ trợ về tư vấn, đào tạo, công nghệ, chuyển đổi số, khởi nghiệp sáng tạo hoặc tham gia cụm liên kết ngành và chuỗi giá trị.

Phân loại đúng cũng hỗ trợ hoạt động quản trị nội bộ. Doanh nghiệp có thể theo dõi quy mô lao động, doanh thu và nguồn vốn theo từng năm, từ đó lập kế hoạch tuyển dụng, ngân sách đầu tư và mục tiêu tăng trưởng sát với năng lực thực tế.

Trong hoạt động tiếp thị và xây dựng thương hiệu, quy mô doanh nghiệp còn ảnh hưởng đến cách phân bổ nguồn lực. Một SME thường cần ưu tiên những khoản đầu tư có thể đo lường hiệu quả, chẳng hạn cải thiện website, ứng dụng quản lý khách hàng, tự động hóa quy trình hoặc triển khai các chiến dịch marketing theo mục tiêu rõ ràng. Xác định đúng hiện trạng giúp doanh nghiệp chọn giải pháp phù hợp thay vì đầu tư dàn trải.

Tuy nhiên, được xếp vào nhóm SME không đồng nghĩa với việc tự động đủ điều kiện nhận mọi chính sách hỗ trợ. Mỗi chương trình có thể quy định riêng về ngành nghề, hồ sơ, mục tiêu, thời hạn và các điều kiện khác. Doanh nghiệp nên kiểm tra văn bản và hướng dẫn cụ thể tại thời điểm nộp hồ sơ.

Những nhầm lẫn thường gặp khi xác định SME

• Chỉ căn cứ vào số nhân viên. Tiêu chí lao động cần được đối chiếu cùng doanh thu hoặc tổng nguồn vốn theo lĩnh vực tương ứng.
• Nhầm doanh thu với lợi nhuận. Doanh thu phản ánh giá trị hoạt động kinh doanh trước khi trừ các khoản chi phí, còn lợi nhuận là phần còn lại sau khi hạch toán chi phí và nghĩa vụ liên quan.
• Đồng nhất tổng nguồn vốn với vốn điều lệ. Đây là các chỉ tiêu khác nhau; cần sử dụng số liệu theo đúng khái niệm và căn cứ báo cáo.
• Dùng ngưỡng của ngành này cho ngành khác. Thương mại, dịch vụ có ngưỡng khác với nông nghiệp, công nghiệp và xây dựng. Chọn sai nhóm ngành có thể dẫn đến phân loại không chính xác.
• Cho rằng mọi SME đều được hưởng hỗ trợ giống nhau. Chính sách cụ thể thường kèm điều kiện và thủ tục riêng, vì vậy cần xác minh trước khi lập kế hoạch.

Nếu hồ sơ có nhiều ngành nghề, số liệu biến động mạnh hoặc doanh nghiệp đang làm thủ tục để hưởng một chính sách cụ thể, hãy trao đổi với đơn vị kế toán, tư vấn pháp lý hoặc cơ quan tiếp nhận để xác định cách áp dụng phù hợp.

Kết luận

SME là gì? Đó là nhóm doanh nghiệp nhỏ và vừa, bao gồm doanh nghiệp siêu nhỏ, nhỏ và vừa. Tại Việt Nam, việc phân loại căn cứ vào lĩnh vực hoạt động, số lao động tham gia bảo hiểm xã hội bình quân năm và một trong hai chỉ tiêu tài chính là doanh thu hoặc tổng nguồn vốn. Chủ doanh nghiệp nên đối chiếu đúng ngưỡng, kỳ số liệu và hồ sơ trước khi đưa ra kết luận.

Bên cạnh việc chuẩn hóa quy mô, doanh nghiệp SME cũng cần đầu tư có trọng tâm vào nền tảng vận hành và tăng trưởng. LilyTech cung cấp dịch vụ thiết kế website, thiết kế ứng dụng mobile, tư vấn và triển khai ERP, digital marketing, PR và backlink, giúp doanh nghiệp lựa chọn giải pháp phù hợp với mục tiêu kinh doanh. Liên hệ LilyTech để được tư vấn hướng triển khai phù hợp với quy mô và nhu cầu của doanh nghiệp bạn.